Inteelt en verwantschap
De app kan je waarschuwen wanneer twee vogels een bekende verwantschap hebben, nog voordat je er een koppel van maakt. De waarschuwing houdt de kweek niet tegen: ze geeft je informatie om met meer kennis van zaken te beslissen.
Hoe het wordt berekend
De detectie gebruikt de stamboom die je in de fiches van de vogels hebt vastgelegd. Hoe meer vaders, moeders en generaties volledig zijn, hoe beter de app verwantschap kan herkennen.
Ontbreekt er informatie in de stamboom, dan verzint de app geen relaties. In dat geval toont ze misschien geen waarschuwing, ook al bestaat er een echte verwantschap buiten de opgeslagen gegevens.
Controleniveaus
In Instellingen → Kweek en voortplanting kies je het inteeltniveau dat je wilt laten controleren. Wanneer je een niveau kiest, toont de app de uitleg ervan, zodat je weet welke relaties erin vallen.
De niveaus bepalen hoe ver de app moet kijken:
- Niveau 1: zeer nauwe verwantschap, zoals ouders en kinderen of broers en zussen.
- Niveau 2: ruimere nauwe relaties, zoals oom/nicht, tante/neef, grootvader/kleinkind en volle neven en nichten.
- Hogere niveaus: bredere controle op gemeenschappelijke voorouders wanneer de stamboom dat toelaat.
Je kunt Waarschuwen voor verwante koppels ook aan- of uitzetten zonder het ingestelde niveau te wijzigen.
Bij het aanmaken van een koppel
Wanneer je mannetje en vrouwtje kiest, controleert de app de verwantschap volgens het ingestelde niveau. Vindt ze een relatie, dan toont ze een waarschuwing voordat je opslaat.
De waarschuwing is informatief. Je kunt annuleren, de fiches nakijken of doorgaan als je vindt dat de kruising in jouw geval aanvaardbaar is.
Als je een vogel in een kweekkooi zet
Sinds 6.4.3 verschijnt de waarschuwing ook als je een vogel naar een kooi in kweekgebruik verplaatst (van het type fok, gelabeld als kweek of, zonder label, met een actief koppel of een nest): de app vergelijkt de vogel met de vogels van het andere geslacht die er al zitten, met hetzelfde controleniveau en dezelfde verklaarde verwantschappen, en toont welke verwant zijn en hun verwachte inteelt. Een waarschuwing, geen blokkade. Volières met het label rui, spenen, rust of quarantaine blijven buiten beschouwing: daar wonen broers en zussen bewust samen. Zie Kooien.
Inteeltpercentage
Naast de waarschuwing berekent de app twee percentages om de kruising te beoordelen:
- Verwachte inteelt bij de jongen (F): kans dat de jongen identieke genen erven door de verwantschap van de ouders.
- Verwantschap tussen de ouders (R): hoe genetisch gelijk de man en de vrouw zijn.
Ter referentie: ouders die volle broer en zus zijn, of vader × dochter, geven jongen met F ≈ 25 %; volle neven/nichten F ≈ 6,25 %.
De app maakt onderscheid tussen volle broers/zussen en halfbroers/-zussen. Twee vogels met dezelfde vader en dezelfde moeder zijn volle broers/zussen. Delen ze alleen vader of alleen moeder, dan zijn het halfbroers/-zussen en is de verwachte inteelt lager: meestal F ≈ 12,5 % in plaats van F ≈ 25 %.
Een kleurstoplicht vat het niveau samen: Laag, In de gaten houden, Aanzienlijk of Afgeraden. Je ziet deze waarden bij het aanmaken of bewerken van een koppel, op de koppelpagina, in de koppellijst en op het tabblad Inteelt van de Genetische Calculator.
De stamboom en de PDF ervan tonen dit verschil ook, zodat volle broers/zussen niet worden verward met halfbroers/-zussen.
Het percentage hangt af van de vastgelegde stamboom: als er vaders of moeders ontbreken, kan het te laag uitvallen. Meldt de app dat de stamboom onvolledig is, verhoog dan het controleniveau om meer generaties te bekijken.
Aanbevelingen
Om de waarschuwingen nuttig te maken:
- vul vader en moeder in zodra je ze kent;
- registreer de kuikens waar mogelijk vanuit de legsels;
- kijk de historische koppels na als je twijfelt over een relatie;
- gebruik ruimere niveaus als je met gesloten familielijnen werkt.
Inteelt betekent niet altijd meteen een probleem, maar je bekijkt het best voordat je het koppel vormt.
Verwantschappen vastleggen
Vanuit de fiche van een vogel vind je in het onderdeel Genealogie de optie Verwantschap toevoegen (of Verwantschappen beheren als er al zijn). De editor toont:
- Ouders: kies vader en moeder uit je vogels.
- Grootouders: vier plekken, van vaders- en moederskant. Is de tussenliggende ouder geregistreerd, dan wijst een tik op een plek de grootouder direct toe aan de stamboom; anders biedt de app aan eerst de ouder toe te wijzen of de grootouder zonder stamboom te verklaren.
- Nestgenoten (broers en zussen): volle, via de vader, via de moeder, of «ik weet niet welke ouders ze delen».
- Andere verwantschappen: de ooms, neven, nichten en kleinkinderen die de stamboom bewijst, plus wat je verklaart. Met Verwantschap toevoegen registreer je ook overgrootouders, achterkleinkinderen, ooms, neven, nichten en kleinkinderen; en met Andere verwantschap… elke relatie via generaties: je geeft aan hoeveel generaties elke vogel scheiden van hun gemeenschappelijke voorouder (oudoom = 1 en 3; tweedegraads neven = 3 en 3; betovergrootouder = 0 en 4) en de app toont de naam vóór het opslaan.
Wat de stamboom kan bewijzen wordt niet apart opgeslagen: het wordt berekend uit de ouders — het veroudert nooit en geen fictieve fiche vult de boom. Wat de stamboom niet kan bewijzen wordt opgeslagen als verklaarde verwantschap en overal zo gemarkeerd. Elke uit een verklaring afgeleide verwant heeft een infoknop die uitlegt uit welke verklaring hij voortkomt.
Twee gekochte zussen zonder bekende ouders
Een veelvoorkomend geval: je koopt twee poppen waarvan je weet dat het zussen zijn, maar zonder gegevens van hun ouders. Registreer elk apart —de knop Opslaan en verwantschap toevoegen brengt je direct naar de editor—, open Verwantschap toevoegen → Broer/zus toevoegen en selecteer de andere. Houd «Broers/zussen; ouders niet geregistreerd» aan (of geef aan of ze vol of half zijn, als je dat weet) en sla op.
De band verschijnt op beide fiches, in de stamboom, in de PDF en in de inteeltwaarschuwingen, gemarkeerd als Verklaard. Zolang hun ouders niet geregistreerd zijn, waarschuwt de app maar berekent geen percentage: dat zou een verzonnen getal zijn uit een onvolledige boom.
Jongen erven verklaarde verwantschappen
In het voorbeeld: zijn Perla en Coral verklaard als zussen en krijgt Perla een jong, dan verschijnt Coral automatisch als tante van dat jong, en de jongen van beiden als neven/nichten via de moederlijke lijn — zonder iets extra te registreren, ook bij toekomstige broedsels. Probeer je ooit twee van die neven/nichten te koppelen, dan gaat de inteeltwaarschuwing vanzelf af.
De regel is «één verklaring per pad»: de app leidt verwantschappen af via hoogstens één verklaring; de rest van het pad moet de stamboom bewijzen. De verklaarde zus van de verklaarde zus levert niets op, omdat het ketenen van verklaringen valse verwantschappen zou kunnen verzinnen (twee halfbroer/zus-banden via verschillende kanten delen niemand). Weet je dat die band ook bestaat, verklaar hem dan direct.
Wanneer de stamboom de verklaring inhaalt
Registreer je later de echte ouders en bewijst de stamboom een verklaarde verwantschap, dan wordt de verklaring automatisch verwijderd: de relatie gaat van «Verklaard» naar «Via de ouders» en de waarschuwingen berekenen het echte percentage.
Verwantschappen die de afstamming van een hybride voorstelt
Geef je de voorouders zonder kaart van een hybride op (zie Vogels → Hybridisatie) en staat er in die keten een vogel uit jouw volière, dan maakt de app vanzelf de passende verwantschap —grootouder, overgrootouder of de graad die past, met vaderlijke of moederlijke tak— en gebruikt ze die als elke andere bij de inteeltwaarschuwingen.
Die verwantschappen lopen mee met de afstamming: wijzig je de keten, dan passen ze zich aan; haal je die voorouder weg, dan verdwijnen ze. Verwijder je ze via dit scherm, dan waarschuwt de app dat ze ook uit de afstamming verdwijnen en dat de generatie opnieuw wordt berekend. En corrigeer je ze met de hand —«het is eigenlijk zijn oom»—, dan wint jouw correctie: de app maakt die niet uit zichzelf ongedaan.